Wat is NEN?

NEN is de organisatie die in Nederland normen beheert en ontwikkelt. Een NEN-norm beschrijft afspraken, eisen of richtlijnen voor producten, processen en installaties. Binnen elektrotechniek kom je normen tegen die helpen om elektrische installaties veilig, betrouwbaar en controleerbaar aan te leggen. Denk bijvoorbeeld aan NEN 1010 voor laagspanningsinstallaties en NEN 3140 voor veilig werken aan elektrische installaties.

In dit kennisbank artikel lees je wat NEN is, wat een NEN-norm betekent en waarom dit belangrijk is bij het gebruik van elektra.

NEN

NEN staat voor Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut. In de praktijk wordt met “NEN” vaak de organisatie bedoeld, terwijl “een NEN-norm” verwijst naar een specifieke norm. NEN is niet één regelboek, maar de instantie achter veel Nederlandse normen.

Een norm is een afspraak waarin staat hoe iets veilig, betrouwbaar of meetbaar kan worden uitgevoerd. Bij elektrische installaties gaat het bijvoorbeeld om bescherming tegen elektrische schokken, brandgevaar, overbelasting en kortsluiting. NEN-normen worden opgesteld met hulp van deskundigen uit onder andere de installatiebranche, industrie, overheid, inspectie en fabrikanten.

Voor consumenten en klussers is vooral belangrijk dat NEN-normen duidelijk maken wat in Nederland als veilige en professionele werkwijze wordt gezien. Je hoeft de norm niet uit je hoofd te kennen om een lamp op te hangen, maar bij aanpassingen aan de groepenkast, nieuwe groepen, laadpunten, zonnepanelen of badkamerinstallaties is kennis van de juiste norm wel belangrijk.

NEN-norm bij elektra

Binnen elektrotechniek zijn er meerdere NEN-normen. De bekendste is NEN 1010. Deze norm gaat over elektrische laagspanningsinstallaties en wordt gebruikt bij het ontwerpen, aanleggen, wijzigen en uitbreiden van elektrische installaties in onder andere woningen, kantoren, winkels en bedrijfspanden.

NEN 1010 geldt voor elektrische laagspanningsinstallaties, in hoofdlijnen tot en met 1.000V wisselspanning en 1.500V gelijkspanning. Binnen de norm gelden daarnaast specifieke bepalingen voor verschillende soorten installaties en toepassingen. De norm beschrijft onder meer hoe een installatie moet worden beveiligd tegen elektrische schok en brandgevaar. Ook gaat de norm in op de keuze van beveiligingen, kabels, leidingen, aardingsvoorzieningen en installatieonderdelen.

Naast NEN 1010 bestaan er andere normen en richtlijnen die in de elektrotechniek veel voorkomen. NEN 3140 gaat bijvoorbeeld over veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen. NEN 4010 is gebaseerd op NEN 1010 en is bedoeld als beter leesbare, praktijkgerichte norm voor veelvoorkomende laagspanningsinstallaties in de algemene Nederlandse installatiepraktijk.

Ook NPR 5310 kan relevant zijn. Dit is een Nederlandse praktijkrichtlijn met praktische toelichting bij NEN 1010. Een NPR is geen norm zoals NEN 1010, maar kan installateurs helpen om eisen uit de norm in de praktijk toe te passen.

Verschil tussen NEN en NEN 1010

NEN en NEN 1010 worden vaak door elkaar gehaald, maar betekenen niet hetzelfde. NEN is de organisatie. NEN 1010 is één specifieke norm binnen het grotere geheel van NEN-normen.

Toepassing in Nederlandse woningen

In woningen speelt NEN 1010 vooral een rol bij vaste elektrische installaties. Denk aan de groepenkast, eindgroepen, aardlekschakelaars, kabels, leidingen, aansluitpunten, stopcontacten, schakelaars en vaste aansluitingen voor apparaten.

Voorbeelden van situaties waarbij NEN 1010 belangrijk is:

• het plaatsen of vervangen van een groepenkast;
• het aanleggen van een nieuwe groep;
• het installeren van een laadpaal of laadpunt;
• het aansluiten van zonnepanelen;
• het aanpassen van elektra in de badkamer;
• het uitbreiden van stopcontacten of lichtpunten;
• het aanleggen van krachtstroom;
• het controleren van aarding en potentiaalvereffening.

Een kleine vervanging, zoals een wandcontactdoos vervangen door een vergelijkbaar exemplaar, is iets anders dan het uitbreiden van een installatie. Zodra je de installatie wijzigt of uitbreidt, moet je goed letten op beveiliging, kabeldoorsnede, belasting, aardlekbeveiliging en de juiste aanlegmethode.

Verplichtingen en veiligheid

Een NEN-norm is op zichzelf geen wet. Wel kan een norm via wet- en regelgeving worden aangewezen. Voor gebouwen is het Besluit bouwwerken leefomgeving belangrijk. Daarin staan regels voor bouwwerkinstallaties en wordt voor bepaalde situaties verwezen naar veiligheidsregels uit NEN 1010. Daardoor kan naleving van onderdelen van NEN 1010 via de bouwregelgeving verplicht zijn.

Welke eisen precies gelden, hangt onder andere af van het type bouwwerk, of het om nieuwbouw of bestaande bouw gaat, de datum van aanleg of wijziging en de concrete situatie. Ook kan de juridisch aangewezen versie van NEN 1010 afwijken van de meest recente gepubliceerde uitgave van de norm.

NEN 1010, NEN 3140 en NEN 4010

De verschillende NEN-normen hebben ieder hun eigen toepassing.

Binnen de elektrotechniek kom je vooral deze drie tegen:

Voor een woninginstallatie is NEN 1010 meestal de belangrijkste norm. Voor bedrijven, werkplaatsen en situaties waarin werknemers met elektrische installaties of arbeidsmiddelen werken, is NEN 3140 vaak ook relevant. NEN 4010 kan worden gebruikt als praktische uitwerking voor veelvoorkomende laagspanningsinstallaties.

Controle van elektrische installaties

Een elektrische installatie wordt niet automatisch “NEN-gekeurd” zodra deze is aangelegd. Er bestaat ook niet één algemeen verplicht NEN 1010-certificaat voor iedereen die elektrische installaties aanlegt. NEN geeft aan dat er geen wettelijke verplichting is voor een persoons- of bedrijfscertificaat om te mogen installeren of inspecteren, al kan deskundigheid in de praktijk natuurlijk wel worden gevraagd of verwacht.

Bij nieuwbouw, verbouwing, verhuur, verkoop of zakelijke installaties kan een inspectie of opleverrapport wel belangrijk zijn. Een installateur of inspecteur kan dan controleren of de installatie veilig is uitgevoerd en of de juiste uitgangspunten zijn toegepast. Zo’n controle bestaat meestal uit visuele controle, metingen, beproevingen en rapportage. Bij twijfel over je elektrische installatie is een controle door een vakbekwaam installateur verstandig.

Let vooral op signalen zoals regelmatig uitschakelende automaten, warme stekkers, verkleurde stopcontacten, oude bedrading, ontbreken van aardlekschakelaars of een groepenkast die niet past bij het huidige stroomverbruik. Dit zijn situaties waarbij controle en modernisering nodig kunnen zijn.


Heb je vragen over NEN of wens je graag meer informatie over de normen? Neem dan contact op via 088 - 51 11 600 of stuur een e-mail naar [email protected]. Wij helpen je graag verder.

Veelgestelde vragen over NEN: